Vĩnh Yên - Mảnh đất giàu truyền cách mạng.

18/05/2012

1. Phong trào cách mạng ở Vĩnh Yên (1928 - 1939).

          Vĩnh Yên là một trong những nơi có phong trào cách mạng sớm nhất của tỉnh Vĩnh Phúc.

          Ngay từ cuối năm 1928 đã có thanh niên học sinh Vũ Duy Cương, người ở Thị xã Vĩnh Yên học ở Hà Nội tham gia Hội Việt Nam cách mạng thanh niên, khi về nghỉ hè đã tuyên truyền cách mạng trong thanh niên, học sinh ở Vĩnh Yên và tổ chức thành đội bóng đá khoảng 20 người.

Tháng 4/1930 Thành uỷ Hà Nội cử 2 đồng chí Vũ Duy Cương và Phan Văn Cương là 2 đảng viên cộng sản về gây dựng cơ sở và hoạt động, đồng thời trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng ở Vĩnh Yên, đã thành lập được một tổ chức cách mạng đầu tiên ở Thị xã lúc đầu có trên 10 người lấy tên là “Sinh hội đỏ”.

Tổ chức này đã hăng hái tham gia nhiều hoạt động cách mạng như rải truyền đơn, báo búa liềm, treo cờ đỏ búa liềm trên cây đa Dốc Láp và đầu phố Vĩnh Thịnh. Đây là lần đầu tiên truyền đơn, khẩu hiệu cách mạng xuất hiện và cờ đỏ sao vàng tung bay trên bầu trời Vĩnh Yên.

Từ đó phong trào cách mạng đã phát triển đến các nơi khác trong tỉnh.

Trong những năm 1936 – 1939 nhiều tổ chức cách mạng của quần chúng hợp pháp công khai được thành lập trong thời kỳ Mặt trận dân chủ như: Hội ái hữu, Hội tương tế, Hội học võ, Hội đá bóng, Hội học chữ quốc ngữ,…lần lượt ra đời ở các làng xóm, ngõ, phố trong Thị xã.

 

Năm 1939 phong trào cách mạng chuyển sang giai đoạn mới trong cả nước. Thời kỳ Mặt trận dân chủ kết thúc, phong trào cách mạng của nhân dân thị xã đã phát triển và đạt được kết quả to lớn. Các cuộc biểu tình, mít tinh, bãi chợ, những hoạt động thể thao đã thực sự lôi cuốn đông đảo quần chúng xuống đường tham gia cách mạng. Họ được giác ngộ, rèn luyện, tập rượt. Đó là sự chuẩn bị về lực lượng chính trị cho phong trào cách mạng ở Thị xã.

2. Vĩnh Yên trong cách mạng tháng Tám, kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1940 - 1954).

Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng, để lãnh đạo phong trào cách mạng ở Thị xã lên một bước cao hơn đòi hỏi phải có một tổ chức Đảng trực tiếp lãnh đạo.

Trước yêu cầu đó, Ban cán sự Đảng Thị xã Vĩnh Yên được thành lập vào tháng 4/1941. Ban cán sự gồm có 3 đồng chí, do đồng chí Đỗ Đạc làm Bí thư.

Ban cán sự có nhiệm vụ lãnh đạo phong trào cách mạng ở Thị xã, tập hợp những thanh niên, học sinh, dân nghèo và tổ chức phản đế tiến hành những cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp và phát xít Nhật.

Từ năm 1940 trở đi phong trào cách mạng diễn ra liên tục rộng khắp. Đến tháng 6/1945 phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ ở Tích Sơn, Khai Quang, Định Trung…, không khí chuẩn bị cho khởi nghĩa giành chính quyền ở Thị xã đã sục sôi.

* Cách mạng tháng Tám và cuộc đấu tranh chống quân Tưởng, tay sai (8/1945 – 8/1946).

Ngày 31/8/1945 hàng vạn quần chúng trong đó có hàng ngàn tự vệ và du kích đã giương cao cờ đỏ sao vàng từ nhiều hướng tiến về Thị xã giành chính quyền nhưng khởi nghĩa không thành công do thời cơ khởi nghĩa không đúng, quân Tưởng đã kéo vào Thị xã. Do đó Vĩnh Yên phải kiên trì, anh dũng chiến đấu chống quân Tưởng và tay sai phản động, sau đó đã giành được chính quyền về tay nhân dân vào 31/8/1946.

Cách mạng tháng Tám thành công, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xây dựng ngay chính quyền dân chủ nhân dân bằng cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Ngày 23/12/1945 nhân dân Thị xã Vĩnh Yên đã nô nức tham gia bầu cử. Chính quyền dân chủ nhân dân được thành lập thông qua bầu cử của nhân dân. Đó là cơ sở chính trị để chúng ta bước vào giai đoạn cách mạng mới, bảo vệ thành quả cách mạng và kháng chiến chống thực dân Pháp.

Sau tổng tuyển cử bầu đại biểu Quốc hội, nhân dân đã tiến hành bầu cử HĐND và UB hành chính từ cấp tỉnh đến cấp xã. Tháng 4/1946 các đơn vị cơ sở đã bầu cử HĐND và UB hành chính.

Sau hơn 1 năm đấu tranh gian khổ, khó khăn, nhân dân Vĩnh Yên đã quét sạch quân Tưởng và tay sai, đập tan âm mưu của kẻ thù, thành lập chính quyền dân chủ nhân dân đầu tiên của Thị xã. Vĩnh Yên bước vào thời kỳ củng cố và xây dựng lực lượng về mọi mặt, chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

* Kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1947 - 1954).

Thực hiện Lời kêu gọi “Toàn quốc kháng chiến” của Hồ Chủ tịch, nhân dân Vĩnh Yên đã tích cực tăng gia sản xuất, giải quyết nạn đói, quyên góp tiền vàng, ủng hộ kháng chiến, xoá nạn mù chữ. Đồng thời tiếp tục củng cố và giữ vững chính quyền cách mạng, xây dựng lực lượng chuẩn bị cho kháng chiến lâu dài.

Tháng 4/1949 cử tri Vĩnh Yên đã hăng hái đi bầu cử HĐND cấp xã khoá II, nâng cao một bước hiệu lực của chính quyền dân chủ nhân dân.

Ngày 18/8/1949 thực dân Pháp đánh chiếm thị xã Vĩnh Yên, nhân dân Vĩnh Yên bước vào cuộc kháng chiến bảo vệ quê hương.

Quân và dân Vĩnh Yên đã tích cực chủ động kết hợp với bộ đội chủ lực đánh địch nhiều trận.

Từ ngày 26/12/1950 – 17/1/1951 Bộ đội chủ lực mở chiến dịch Trung du (Trần Hưng Đạo) địa bàn chủ yếu nằm trên đất Vĩnh Phúc. Quân và dân Vĩnh Yên đã tham gia cùng bộ đội chủ lực đánh một số trận nổi tiếng.

Ngày 15/1/1951 tiến hành phục kích đánh địch ở Mậu Thông (Khai Quang). Đặc biệt là trận đánh tiêu diệt địch ở núi Đinh đã đi vào lịch sử quân đội nhân dân Việt Nam như một chiến công vang dội.

Những trận đánh vang dội của quân và dân Vĩnh Yên đã góp phần quan trọng làm nên chiến thắng lớn của chiến dịch Trung du, phá vỡ hệ thống phòng thủ của địch, giải phóng 9 xã, 3 thôn, mở rộng cơ sở kháng chiến ở 353 thôn khác trong tỉnh.

Từ cuối năm 1951 đến năm 1954, quân và dân Vĩnh Yên đã tổ chức nhiều đợt tấn công địch cả về chính trị, quân sự và binh vận.

Ngày 7/5/1954 tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của Pháp bị tiêu diệt, đây là thời cơ thuận lợi để toàn quân và dân ta trên khắp đất nước đứng lên đánh đuổi quân Pháp.

Đến giữa tháng 7, quân địch ở Vĩnh Yên hoang mang, dao động cao độ, chúng rút dần lực lượng về Hà Nội để tránh bị bộ đội ta tấn công tiêu diệt.

9h30 phút ngày 31/7/1954 tên lính Thực dân Pháp cuối cùng đã phải rút khỏi Thị xã. Thị xã đã tổ chức mít tinh rầm rộ chào mừng thắng lợi của kháng chiến chống thực dân Pháp.

5 năm trực tiếp kháng chiến chống thực dân Pháp, quân và dân Vĩnh Yên đã tổ chức đánh địch trên 30 trận lớn nhỏ, trong đó có những trận đánh nổi tiếng đi vào lịch sử quân đội như trận đánh ở núi Đinh, trận phục kích địch ở xã Hạnh Phúc (phường Khai Quang ngày nay).

Trong kháng chiến Vĩnh Yên đã tiễn đưa 480 thanh niên lên đường nhập ngũ, huy động 1400 người tham gia dân công hoả tuyến, trong đó có nhiều chiến sỹ đã lập công lớn. Tiêu biểu là chiến sỹ Hoàng Cầm ở xã Tam Đảo là người phát minh ra bếp Hoàng Cầm cho quân đội ta và được tặng danh hiệu Chiến sỹ thi đua toàn quốc. Vĩnh Yên có 205 liệt sỹ, 78 thương binh, 8 gia đình có công với nước, 34 bà mẹ Việt Nam anh hùng. Đảng bộ và nhân dân thị xã đã được Nhà nước tặng thưởng Huân chương kháng chiến chống Pháp hạng Ba. Ngày 10/4/2001 Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam đã ký Quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho Thị xã Vĩnh Yên vì đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Pháp xâm lược.

3. Vĩnh Yên trong giai đoạn vừa xây dựng CNXH vừa kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược (1955 - 1975).

Từ năm 1955 – 1960 Vĩnh Yên đã tiến hành khôi phục, cải tạo kinh tế, phát triển văn hoá, xã hội theo XHCN. Đến năm 1960, toàn Thị xã đã có 26 cơ sở HTX nông nghiệp gồm 1.554 hộ, chiếm 95,51% số hộ nông dân, vận động được 1086

người làm ngành nghề tham gia HTX đạt 96%, 100% các hộ tư sản đã tham gia công tư hợp doanh. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện đáng kể, phong trào đọc sách, biểu diễn văn nghệ, chiếu phim, phục vụ nhân dân được tổ chức trong các ngày lễ, tết đã góp phần làm cho đời sống tinh thần của người dân ngày một nâng cao.

Thời kỳ 1961 – 1965 thực hiện kế hoạch Nhà nước 5 năm lần thứ nhất đạt được nhiều kết quả. Có 98,93% số hộ nông dân vào HTX, 100% thợ thủ công tham gia vào HTX. Các phong trào thi đua được phát động rộng rãi trong nhân dân như phong trào đuổi kịp và vượt “HTX Đại phong” trong nông nghiệp, trong công nghiệp có phong trào “Vượt sóng Duyên Hải”, trong lực lượng vũ trang có phong trào thi đua “Cờ ba nhất”, trong giáo dục có phong trào Tiếng trống Bắc Lý” và thi đua “Hai tốt”.

Thời kỳ 1965 – 1975 với tinh thần “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Mặc dù trong thời kỳ này Vĩnh Yên là mục tiêu đánh phá ác liệt của các loại máy bay Mỹ, hầu hết các cơ sở kinh tế, cầu, đường giao thông bị đánh phá nghiêm trọng. Song, quân và dân Vĩnh Yên đã vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, hy sinh, chống lại chiến tranh phá hoại ác liệt của kẻ thù lập được nhiều chiến công.

Trong kháng chiến, với khẩu hiệu “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” Vĩnh Yên có 2300 thanh niên tham gia bộ đội, 300 thanh niên xung phong, 420 người tham gia dân công hoả tuyến, có 360 người tham gia dân quân, tự vệ (chiếm 13% dân số) vừa làm nhiệm vụ sản xuất, vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ đạt được nhiều thành tích, đã xây dựng được 27 trận địa phòng không, đào 3000m giao thông hào, làm 4500 hầm trú ẩn.

Lực lượng dân quân tự vệ đã nhiều lần nổ súng bắn máy bay Mỹ, góp phần làm thất bại âm mưu đánh phá của địch, tạo điều kiện để bộ đội chủ lực đánh trả máy bay Mỹ tại địa phương.

Thành tích nổi bật của quân dân, tự vệ là đã đảm bảo an toàn huyết mạch giao thông trên quốc lộ số 2, đường sắt Hà Nội – Lào Cai chạy qua địa phận Vĩnh Yên sau mỗi lần bị địch đánh phá. Tấm gương đồng chí Lê Xuân Ngọc đại đội trưởng dân quân xung phong phá bom thành công, bảo vệ được nhà ga Vĩnh Yên và đường sắt. Với thành tích trên, đồng chí đã vinh dự được kết nạp vào Đảng, được Quân khu khen ngợi và tặng huy hiệu vẻ vang “Chiến sỹ 5 - 8”. Chính phủ tặng thưởng Huân chương chiến công hạng 3.

Với những thành tích nổi bật trên mặt trận sản xuất và chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Chính phủ đã tặng thưởng cho Vĩnh Yên 466 Huân chương kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất, 678 Huân chương kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhì, 686 Huân chương kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Ba, hàng trăm huy chương, bằng khen.

Hệ thống chính trị luôn được củng cố và kiện toàn. Từ năm 1960 – 1975 Đảng bộ Thị xã đã tiến hành 9 kỳ Đại hội, Đảng bộ đã không ngừng phát triển cả về tổ chức lẫn số lượng, chất lượng trong việc xây dựng Nghị quyết, tổ chức và lãnh đạo các mặt hoạt động sản xuất, chiến đấu, xây dựng chính quyền, mặt trận tổ quốc và các đoàn thể quần chúng nhân dân. Nghị quyết của các kỳ Đại hội đã thể hiện sự đoàn kết tập trung dân chủ, đề ra các nhiệm vụ, mục tiêu cơ bản. Do đó đã giành được những thắng lợi lớn trong nhiệm vụ xây dựng CNXH và chống Mỹ cứu nước, góp phần cùng cả nước đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Trong thời gian này Vĩnh Yên đã vinh dự 4 lần được Bác Hồ về thăm.

Ngày 30/3/1958 Bác về thăm HTX Lai Sơn (Phường Đồng Tâm ngày nay).

Ngày 25/01/1961 Bác về thăm động viên phong trào trồng cây của HTX Bình Dương – Vĩnh Tường, làm việc với Thường vụ Tỉnh uỷ, Bác đã ghé thăm và nghỉ chân ở chùa Hà.

Ngày 02/3/1963 Bác thăm, động viên Đảng bộ và nhân dân các dân tộc Vĩnh Phúc. Tại Đồi Cao phường Ngô Quyền, Bác đã nói chuyện với nhân dân, cán bộ, chiến sỹ các LLVT và căn dặn “Phải làm cho Vĩnh Phúc thành một trong những tỉnh giàu có,  phồn vinh  nhất ở miền Bắc nước ta”.

Ngày 16/7/1963 Bác về Vĩnh Yên dự và nói chuyện với Đại hội Đại biểu tỉnh Vĩnh Phúc lần III.

Đây là một niềm vinh dự lớn của nhân dân Vĩnh Phúc nói chung và nhân dân Vĩnh Yên nói riêng khi được đón Bác về thăm.

Theo Ban tuyên giáo Vĩnh Yên

Các tin đã đưa ngày: