Tép dầu Đầm Vạc

17/05/2012

“Cỗ chín bò mười trâu,
Không bằng tép dầu đầm Vạc”

Thuở trước ở Vĩnh Yên nhà nào cũng có mấy cái nồi đất, cái nấu cơm gạo tám thơm ngát mũi, cái luộc rau cải ngồng, cái lót lá gừng đáy nồi kho tép dầu Đầm Vạc. Cách chế biến tép dầu đơn giản, thường có 2 cách là kho và nấu canh. Trước khi kho hay nấu đều phải bóp bụng cá cho hết ruột ra rồi lấy nước muối pha loãng hoà nước nóng ấm rửa sạch sẽ. Tép dầu thường nấu canh với dưa cải chua, dưa rau cỏ chua đồng Cốc hoặc mẻ. Đem kho cứng thì ngon hơn; có thể kho với các loại rau quả như dưa cải, cà bát muối, trám đen, dọc khoai sọ tươi hoặc đã phơi khô; nhất thiết phải kho bằng tương, thêm chút gia vị ớt và đường "thắng" làm nước hàng; nồi kho còn lót lá gừng tươi hoặc dăm lát gừng, tất cả đun nhỏ lửa đến cạn khô. Niêu tép dầu kho cứng, đậm đà vị tương, thơm cay hương gừng... bùi bùi ngầy ngậy. Có những người Vĩnh Yên xa nước, nhớ quê nhớ niêu tép dầu kho... đến ứa nước mắt ! Ngày còn chiến tranh, có bà mẹ Vĩnh Yên lặn lội cả trăm cây số khư khư gói quà đến quân y viện thăm con để ngắm con ăn cơm với tép dầu kho. 

Con tép dầu Đầm Vạc ấy,  phần nhiều chỉ bằng cái lá tre, kích cỡ của nó từ 5-7cm chiều dài, chừng 1cm chiều ngang, người không tinh có thể nhầm tép dầu với con cá mương nhỏ; cá mương nhọn đầu còn tép dầu bằng đầu và màu xẫm hơn cá mương. Cái bã trầu các bà, các mẹ ta ăn trầu thế nào thì con tép dầu hao hao như thế; và sự “mời trầu” mà Vĩnh Yên ta nói là “mời giầu”, cho nên mới có tên gọi giống tép này là: tép dầu ! 

“Tôm ăn chạng vạng, cá ăn rạng đông”, sáng tinh mơ người làm nghề tép đội rổ hớt ra đầm. Dăm con cá không vẩy làm mồi, cái rổ hớt tép to tướng cỡ 3-4 thước (1m20-1m60) cặp kè bên mạn thuyền; 2 vợ chồng: Nàng chèo thuyền, chàng băm “cốc cốc” nát cá mồi khoả xuống nước. Tép đến bu đen mặt nước, cứ việc hớt rổ, tép nhảy tách tách óng ánh thật vui trong sớm mai !

 Chẳng biết nước đầm Vạc chứa đựng những tố chất gì, những loại phù sa du sinh vật gì mà con tép dầu ở đây lại đậm đà thơm ngon đến thế ? Người ta có thể dùng những bữa tiệc thịnh soạn với rượu tây, bia ngoại; với các món ăn Tây, Tàu bằng đủ cách thui, nướng, hầm, rán… nhưng chắc rằng một đĩa rau luộc, cơm ăn với tép dầu kho cứng, hẳn còn nhớ mãi. Và câu ca:

“Cỗ chín bò mười trâu không bằng tép dầu Đầm Vạc” là niềm vui, nỗi nhớ, là lòng tự hào của người Vĩnh Yên.  

Minh Đức - sưu tầm

Các tin đã đưa ngày:
Bạn thấy trang web của tỉnh như thế nào